Anasayfa > Şehir Hatları > Şehir Kültürü

Şehir Kültürü

16 Ekim 2014  |  2 yorum  |  Erk Acarer

İstanbul'dan Çengeloğlu Tahir Geçti

Leb-i derya içinde bir semt olan Çengelköy nesiyle anılır?

Elbette hıyarıyla…

İstanbul'dan Çengeloğlu Tahir Geçti

Bizans döneminde “Protosdiskos” olarak bilinen semtin sonradan neden bu kadar tuhaf bir isim aldığı konusunda çeşitli rivayetler bulunur.

Bizanslardan kalan ya da Osmanlı döneminde sahile yapılan bir çengelin semte isim verdiği söylenceler arasındadır. 

Bir diğer öykü ise, “çenker”dan söz eder. Bu Farsçada yengeç, ıstakoz, pavurya gibi deniz canlılarına verilen genel bir isimdir. Denizden fazlasıyla çenkar çıktığı için buraya Çenkarköy adı verilmiş, bu isim zamanla Çengelköy’e dönüşmüştür. 

Ne var ki, köyün ismiyle ilgili en akla yakın hikaye Çengeloğlu Tahir’e dayanır. 

19. yüzyılın ünlü kaptan-ı deryalarından Çengeloğlu Tahir burada bir yalı yaptırmış, bu nedenle de köy bu adla anılmaya başlamıştır. Günümüzde iskelenin hemen arkasında “Çengeloğlu” isimli bir sokak olması bu hikayeyi destekler.

Çengeloğlu Tahir, tarihe damgasını vuran öykülerle anılır. Kesinlikle eşine benzerine az rastlanır biri olduğu söylenmektedir. Tuhaf ıslahatlarıyla dikkat çeker. 

Kopuk takımının İstanbul’da azdığı yıllarda eline sopayı alır. Paşa açıkçası sadece hıyarıyla meşhur Çengelköy’de değil, tüm İstanbul’da üzerine tuz basmak için zerzavat taifesinden adam aramaktadır. İstanbul sokaklarında tarafından görevlendirilen tellallar bağırır:

“Hiç kimse gece yarısından sonra sokakta gezmeyecek, herkes kapısını açık bırakıp yatacak. Hırsızın, arsızın hesabı Tahir Paşa’dan sorulacak. Herhangi bir evden tencere kaybolsa, Tahir paşa yerine kazan veriyo!”   

Pek çok kişi, Tahir Paşa’nın bu efeliğine dudak bükse de o kararlıdır. 

Tellalın bağırdığı günün gecesinde sokaktan toplananların alayı paşanın gemisine götürülür. Paşa sorgusuz sualsiz hepsini denize döküverir. Güvertede korkuda tir tir titreyen sonuncu genci; “Ulan arlanmaz, emrettiğimiz halde gece yarısı sokakta ne geziyorsun?” diye azarlar. Genç adam ona; “Karımın sancısı tuttu, ebe aramaya çıkmıştım” şeklinde karşılık verir. 

Ancak paşa “aman” dileyeni bağışlayacak cinsten değildir. Üstelik öfkesi geçmemiştir. Genci belinden kavradığı denize savurur. Arkasından da “Söyle karına bir daha vakitsiz sancısı tutmasın” diye bağırır.

Tahir, İstanbul’da bulunan bir sefire fena halde çengeli takmıştır. Onunla karşılaştığı bir gün; “Sefir efendi” der, “Size İstanbul havası iyi gelmiyor.”

Günlerini mutluluk içinde geçiren sefir hayli şaşırıp, Konstantiniye’de çok rahat olduğunu belirtir. Ardından da hiç gitmek niyetinde olmadığını ekler. Üstelik paşaya diplomatik ve nazik bir dille diklenmiştir. 

Sefiri kesinlikle İstanbul’dan defetmeye niyetli Çengeloğlu, beklemediği bu cevap karşısında köpürür:

“Beni boşu boşuna yüz beş kuruştan çıkaracaksın be adam” der. 

Sefir meraklanmıştır. 

“Nasıl?” diye sorar. O zaman Çengeloğlu anlatır:

“Yüz kuruşa bir köle alacağım. Beş kuruşa da bir ip.”

“Eee…”

“Köleye git şu adamı öldür, seni azat edeceğim diyeceğim!” 

“Nasıl olur, kanun ne güne duruyor?” 

“Kanun beş kuruşluk ip.”

“Bu nasıl cevap?”

“Çok basit, beş kuruşluk iple de köleyi asacağım”

Açıkçası Çengeloğlu Tahir sefire, “Kanun benim!” demektedir. 

Öykünün sonunda sefirin henüz ertesi gün kaçarcasına İstanbul’u terk ettiğini kestirmek hiç de zor değildir.

Çengelköy, leb-i derya İstanbul içinde, leb-i derya bir kutu…

Kutu içindeki kutuyu açınca, içinden öyküler çıkıyor. 

Öykülerin semtlere isim verdiği bir gerçek. 

Çenkar ve sahile yapılan çengeli bir kenara bırakalım.

Çengeloğlu Tahir, İstanbul’un deli paşalarından biri. Çengelköy’ün adının ondan geldiği akla yatkın. Arkasında bu kadar tuhaf öyküler bırakan, zorba birinin tüm İstanbul’a namını vermediğine şükretmek gerekiyor belki de… 

Bu yazı hakkında toplam 2 yorum bulunmaktadır. Sizde yorum ekleyebilirsiniz >

Yorumlar

Meltem Güngör
Yazan: Meltem Güngör   21.10.2014 19:23:41 - 19:23:40çok güzel hikaye
Aynur Doğa
Yazan: Aynur Doğa   8.11.2014 15:50:09 - 15:50:08Sizi google da ararken burayı buldum. Güzel hikayeleriniz burada devam ediyor... Elinize sağlık

Yazıya Yorum Ekleyin

E-Bülten Listemize Kayıt OlunYeni ürünler, yazılar ve size özel önerilerimizden haberdar olmak için e-posta listemize kayıt olmak ister misiniz?