Anasayfa > Şehir Hatları > Zanaat

Zanaat

14 Eylül 2015  |  0 yorum  |  Adalet Çavdar

Muazzam bir büyü: İznik Çinileri

İnsana görünce istemsizce dokunma isteği uyandıran ve estetik açıdan oldukça göz alıcı görünen çinilerin dünya sanat tarihi içerisindeki yerleri 8. ve 9. yüzyıllara kadar dayanıyor.

Muazzam bir büyü: İznik Çinileri

Hamurunda yüksek oranda kuvars bulunan çinilerin sertlikleri ve renklerinin canlılığı kuvarsın yoğunluğuyla sağlamlaşır. Yüzyıllardır dayanan çinilerin renklerinin ve sır'ının bozulmamasının nedeni hammaddesi kuvars. Doğada oldukça çok rastlanan kuvars, saf silisyum dioksit kristtallerine verilen addır, renksiz ve şekilsizdir. Çini ve seramik arasındaki farkta kullanılan kuvars miktarıdır. Seramikte çok düşük oranda kullanılan kuvars İzniik çinisinde her dört katmanda ayrı karışımda kullanılıyor. 16. yüzyılda bulunan bu üretim şekli bir hayli zor olmasına rağmen çiniler hem mimari de hem eşya olarak kullanımını sürdürüyor. 

Uygurlara ait eserlede ilk kez karşılaşılan çinilerin köklü değişimi Büyük Selçuklu zamanlarında başlayıp Anadolu Selçukluları Dönemi'ne kadar devam etmiş. Anadolu Selçukluları Dönemi'nde sırlı tuğla tekniği keşfedilmiş ve düz renkli çiniler üretilmeye başlanmış. Saray hayatını anlatan minyatürlerin olduğu minai, bitkisel desenler, insan ve hayvan motiflerinin bulunduğu sıratlı ve lüster tekniklerinde süslemeler sivil mimaride ve saraylarda kullanılmaya başlanmış. Konya Alaadin Sarayı ve Kubadabad Sarayı uygulanan bu tekniklerinin eserlerinin olduğu mekanlar. Bütün bu gelişmelerin yanı sıra süslemelerde çeşitli geometrik şekiller ve yazılar da kullanılmış. Beylikler Dönemi'nde kaybolan, Anadolu Selçukluları Dönemi'nde yayılan çiniler Osmalı Dönemi'nde gelişmiş.  

İlk örneklerine 15. yüzyılda yapılan Bursa Yeşil Cami ve Türbesinde (1421) ve Bursa Mudaniye Camii'nde (1426) rastlanan İznik çinileri 16. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin yeni yapılarının ortaya çıkmasıyla daha çok kullanılmaya başlanmış. Süleymaniye Camii'sinde ve Selimiye'de de kullanılan çiniler 17. yüzyılda kaybolmaya başlayıp, 18. yüzyılda tamamiyle yok olmuş. Erken Osmanlı Dönemi'nde, Selçuklu geleneklerinden kalan günlük yaşamda kullanılan çinilerde varmış. Bu ürünler Milet kazılarında bulunduğu için ilk etapta Milet işi olarak adlandırılsa da İznik'te yapılan kazıların sonuçunda 14. yüzyılın sonlarına doğru İznik'te üretildiği kesinleşmiş. 

16. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı İmparatorluğu'nun en parlak zamanları olan Kanuni Dönemi'nde üretilen çiniler tam anlamıyla mimaride kullanılmaya başlanmış. Saray'a bağlı olarak çalışan 45’i tasarımcı ve ressam olmak üzere toplam 600 çini sanatçısı mevcutmuş. Mimar Sinan'ın en görkemli yapılarında kullanmayı tercih etti çiniler karo üertimi olarak evani üretiminin önüne geçmiş. Fakat 17. yüzyılın sonlarına doğru Osmanı Devleti'nin yaşadığı ekonomik kriz çini üretimi, rengini, şeklini ve kullanımını bozmuş, İznik atölyelerinde saray dışından müşteriler için üretimler yapılmaya başlanmış. 18. yüzyılda İznik atölyelerinin tamamen kapanması sonucu 14. yüzyıldan bu yana kullanılan Kütahya Çinileri ön plana çıkmış. İznik kopyaları olan Kütahya çinilerinün üretimi 20. yüzyılın başında canlasa da hiçbir zaman kendine has bir kimliğe kavuşamamış.

1993 yılında Prof. Dr. Işıl Akbaygil tarafından kurulan İznik Eğitim ve Öğretim Vakfı, İznik çinisini ve İznik çevresinin kültür ve sanat değerleni tanıtmak, var olan ve elde edelebilecek bilgileri gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla kurulmuş. Uzun yıllardır TÜBİTAK MAM Malzeme Enstitüsü ile ortak projeler gerçekleştiren Vakıf, 2010 yılında başladıkları “Nanobilim ve İleri Nano-Yapılı Malzeme Sistemleriyle İznik Çinileri Kültür Mirasımızın 21. Yüzyıla Taşınması” projesini 2014 yılında başarıyla tamamladı. TÜBİTAK'ın eski tekniklerle nanoteknolojiyi buluşturması İznik Çinisi'ne dayanıklılık ve parlaklılık kazandırdı.

Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >

Yazıya Yorum Ekleyin

E-Bülten Listemize Kayıt OlunYeni ürünler, yazılar ve size özel önerilerimizden haberdar olmak için e-posta listemize kayıt olmak ister misiniz?